De vragen die elke ondernemer stelt

Vuistregel: wat u niet aan een uitzendkracht meegeeft op zijn eerste dag, gaat ook niet in een AI-model.

Concreet houdt dat deze categorieën buiten de deur:

• Persoonsgegevens van klanten, patiënten, leerlingen of medewerkers: namen in combinatie met adressen, burgerservicenummers, geboortedata, dossiernummers.
• Medische en strafrechtelijke gegevens, en alles wat onder een beroepsgeheim valt.
• Wachtwoorden, API-sleutels en toegangscodes.
• Informatie die onder een geheimhoudingsverklaring met een klant of leverancier valt.
• Cijfers die nog niet naar buiten mogen: overnameplannen, een reorganisatie, kwartaalcijfers vóór publicatie.

Dat betekent niet dat u er niets mee kunt. Haal de namen eruit en laat de structuur staan. Een offerte wordt even goed geschreven met "de klant" in plaats van "Jansen Installatietechniek B.V.", en een verslag laat zich prima samenvatten met functies in plaats van namen.

Soms wel, maar dan onder voorwaarden die u vooraf regelt, niet achteraf.

Drie dingen bepalen het antwoord. Ten eerste: welke versie gebruikt u? Een gratis consumentenaccount en een zakelijke omgeving van dezelfde aanbieder verschillen wezenlijk in wat er met uw invoer gebeurt. Ten tweede: is er een verwerkersovereenkomst? Zodra u persoonsgegevens laat verwerken door een andere partij, hoort die er te zijn. Ten derde: waar staan de gegevens en wie kan erbij?

De praktische route voor de meeste organisaties: kies één zakelijke omgeving, leg vast dat alleen die gebruikt wordt, en spreek af welk werk er wel en niet in mag. Dat is handhaafbaar. "Iedereen doet maar wat met zijn eigen account" is dat niet, en dat is in de praktijk de situatie waarin de meeste organisaties zitten zonder het te weten.

Artikel 4 vraagt van organisaties dat zij maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid van hun personeel. Die bepaling geldt sinds 2 februari 2025.

Het is een inspanningsverplichting, geen examen: u hoeft niet van iedere medewerker een niveau aan te tonen. Wat wel verwacht wordt, is dat u iets doet en dat u kunt laten zien wát u doet. Een uitzondering voor kleine bedrijven is er niet.

De handhaving in Nederland is nog in opbouw. De uitvoeringswet die aanwijst welke toezichthouder hierop let, was in oktober 2026 nog niet aangenomen. De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde wel twee handreikingen over AI-geletterdheid.

Wat dit praktisch betekent: paniek is niet nodig, afwachten ook niet verstandig. Een vastgelegde sessie van twee uur, een deelnemerslijst en een afsprakenblad over wat wel en niet mag, zijn samen een redelijk begin en kosten u één ochtend.

Stand van zaken: 31 oktober 2026. Controleer bij twijfel de actuele tekst, de regels rond dit artikel zijn in 2026 aangepast.

In negen van de tien gevallen omdat de opdracht te kort is, niet omdat het model te dom is.

De vijf fouten die we in elke training terugzien:

• Geen rol. "Schrijf een offerte" levert een offerte voor niemand. "Je bent offertespecialist bij een installatiebedrijf" levert er een die ergens op lijkt.
• Geen grenzen. Zonder woordenaantal, toon en taalvorm krijgt u Amerikaanse marketingtaal in een Nederlandse brief.
• Geen voorbeeld. Eén oude offerte van uzelf meegeven werkt beter dan drie alinea's uitleg over hoe u schrijft.
• Geen rem. Zet erbij wat het niet mag doen: geen prijzen verzinnen, niets aanvullen wat er niet staat, geen conclusie trekken.
• Eén poging. De eerste versie is een concept. Zeggen wat er niet goed aan is, levert meer op dan opnieuw beginnen.

Van die vijf is de rem het belangrijkst en wordt hij het vaakst vergeten. Een model vult gaten liever op dan dat het zegt dat het iets niet weet; u moet het expliciet toestemming geven om "dat staat er niet" te antwoorden.

Controleer op de plekken waar fouten duur zijn: getallen, namen, data, bedragen en citaten. De rest leest u gewoon zoals u het werk van een stagiair leest.

Drie gewoontes die het verschil maken:

• Vraag het model om elk getal te onderbouwen met de zin uit uw eigen document waar het vandaan komt. Kan het dat niet, dan heeft het zelf iets ingevuld.
• Laat het apart opschrijven wat het níét zeker weet. Dat lijstje is waardevoller dan het antwoord zelf.
• Stel bij belangrijke stukken dezelfde vraag twee keer in een nieuw gesprek. Verschillen de antwoorden wezenlijk, dan gokt het.

Een antwoord dat er professioneel uitziet, is daarmee niet juist. Dat is de kern van het probleem: fouten komen er net zo verzorgd uit als de rest.

Het soort taak bepaalt de keuze, niet welk model die week het nieuwst is.

• Lange documenten lezen en samenvatten: een model dat veel tekst in één keer aankan. Let op hoeveel u erin kwijt kunt, niet op de snelheid.
• Schrijven in uw eigen toon: het model dat u voorbeelden kunt meegeven en dat zich daaraan houdt. Hier merkt u het verschil het duidelijkst.
• Rekenen, plannen, uitzoeken in stappen: een model dat langer mag nadenken voordat het antwoordt.
• Standaardwerk dat vaak terugkomt: het snelste en goedkoopste model dat de klus aankan. Niet alles hoeft met het zwaarste gereedschap.

Praktisch advies: kies er één voor de hele organisatie en leer die goed kennen. Twee mensen die hetzelfde gereedschap goed beheersen, leveren meer op dan tien die elk iets anders half gebruiken.

Begin bij één taak die iedereen herkent en die nu te veel tijd kost. Niet bij een plan, niet bij een tool.

De volgorde die werkt: kies die ene taak, laat iedereen hem één keer met AI doen onder begeleiding, en vergelijk daarna wat eruit kwam. Dat gesprek is de training. Wie het zelf gedaan heeft en het resultaat van een collega ziet, begrijpt in tien minuten wat drie uur uitleg niet overbrengt.

Wat u daarna doet, is bepalen welk werk wel en niet in aanmerking komt, en dat opschrijven. Eén A4 volstaat.

Wat u níét doet: eerst een tool uitrollen en daarna gaan trainen. Dan zijn de verkeerde gewoontes al gevormd en traint u ze eruit in plaats van erin. Zonder opvolging zakt het geleerde bovendien binnen ongeveer twee maanden weg, dus plan de terugkomsessie meteen bij het inplannen van de eerste.

Reken voor een training op locatie op € 1.500 tot € 4.500 per dag, en voor open inschrijving op € 400 tot € 900 per persoon.

Die bandbreedte komt overeen met wat vergelijkbare aanbieders in Duitsland rekenen, waar de markt een paar jaar verder is. Voor grote trajecten met een hele organisatie lopen de bedragen bij internationale partijen snel op tot tienduizenden euro's.

Waar u op moet letten bij het vergelijken: wordt er per dag of per persoon gerekend, zit nazorg erbij, krijgen deelnemers materiaal mee dat na afloop nog bruikbaar is, en wordt er met uw eigen werk geoefend of met algemene voorbeelden. Dat laatste verklaart het grootste prijsverschil tussen aanbieders, en het is ook het verschil tussen een leuke middag en een verandering die blijft.

De trainingskosten zelf waarschijnlijk niet. Het veelgenoemde SLIM betaalt iets anders dan de meeste mensen denken.

SLIM vergoedt niet het lesgeld, maar het organiseren van leren: een doorlichting van de onderneming, loopbaan- of ontwikkeladvies, het invoeren van een leermethode. De Rijksoverheid noemt als voorbeelden "een opleidingsplan opstellen" en "een methode invoeren voor ontwikkelgesprekken". In het voorlichtingsmateriaal van SZW staan opleidingskosten uitdrukkelijk bij de kosten die niet subsidiabel zijn.

Daar zit wel een opening in. Laat u met subsidie een opleidingsplan opstellen, dan kan AI-geletterdheid daar een onderwerp in zijn. De uren van de adviseur die dat plan maakt tellen mee; de factuur van de training niet. Dat is een ander gesprek dan "wordt mijn cursus vergoed", en het levert vaker iets op.

De aanvraagrondes voor individuele MKB-bedrijven liepen in 2026 van 7 april tot 4 mei en van 19 augustus tot 7 september. Beide zijn gesloten. Nieuwe tijdvakken kondigt het ministerie aan.

Belangrijk om te weten: de werkgever vraagt aan, niet de opleider, en een onderneming zonder personeel kan er geen beroep op doen. Wat altijd geldt: opleidingskosten zijn aftrekbaar van de winst. Kijk daarnaast naar het O&O-fonds van uw eigen sector; die hebben eigen opleidingspotjes en veel minder aanvragers.

Het STAP-budget, waar veel mensen nog naar vragen, is per 1 januari 2024 gestopt. Komt u een aanbieder tegen die er nog mee adverteert, of die belooft dat SLIM uw cursus vergoedt, dan weet u genoeg over hoe actueel de rest van hun informatie is.

Stand van zaken: 1 november 2026. Aanvraagperiodes en voorwaarden verschuiven; controleer de actuele regels voordat u erop rekent.